Factory

επιθεώρηση για τους μητροπολιτικούς ανταγωνισμούς

Archive for the ‘φύλο’ Category

Marching for family

leave a comment »

του μωβ καφενείου

Στις 10 Οκτωβρίου 2010, χιλιάδες αγανακτισμένοι πολίτες κατέβηκαν στους δρόμους του Βελιγραδίου όπου συγκρούστηκαν με την αστυνομία, πέταξαν πέτρες και επιτέθηκαν σε μαγαζιά και νοσοκομεία. Αυτό που τους ώθησε. τους εξόργισε και τους όπλισε δεν ήταν τα νέα οικονομικά μέτρα. Ήταν το gay pride, που εκείνη τη μέρα βγήκε στους δρόμους της πόλης.

Το Βελιγράδι υπήρξε από τις πρώτες πόλεις όπου οργανώνονταν ήδη από τη δεκαετία του ‘80 «παρελάσεις υπερηφάνειας». Το 2001 ήταν η τελευταία χρονιά που η πορεία πραγματοποιήθηκε γιατί ξέσπασαν συγκρούσεις και η παρέλαση παρεμποδίστηκε. Το 2009 απαγορεύτηκε από τη σέρβικη κυβέρνηση γιατί, όπως ανακοίνωσε, δεν μπορούσε να εξασφαλίσει την ασφαλή της έκβαση.

Τον Οκτώβρη του 2010, οι συγκρούσεις ξεπέρασαν κάθε προηγούμενο σε έκταση, ένταση και συμμετοχικότητα. Οι «διαδηλωτές» –ή «αντιδιαδηλωτές», σύμφωνα με άρθρα στο σερβικό τύπο– παρουσιάστηκαν από τα ΜΜΕ και τις ανακοινώσεις του δήμου ως μέλη φασιστικών και ακροδεξιών οργανώσεων. Και πράγματι, μπορεί οι φασίστες να ήταν αυτοί οι οποίοι κραύγαζαν «θάνατος στους ομοφυλόφιλους»2 αποκαλώντας τους «ντροπή του έθνους» και οι ακροδεξιές οργανώσεις να επεσήμαιναν ότι «οι παρελάσεις για τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων έρχονται σε αντίθεση με τις παραδοσιακές οικογενειακές και θρησκευτικές αξίες», αλλά όπως δείχνουν τα γεγονότα ήταν πολλοί αυτοί που εξέφραζαν τις ίδιες ανησυχίες. Ανάμεσα στους «εξεγερμένους anti-gay» βρίσκονταν οικογενειάρχες, πατριώτες και παπάδες, ένα πλήθος που απαρτιζόταν από ηλικιωμένες μανάδες μέχρι νεαρούς χούλιγκαν.

Αυτή η εικόνα δεν είναι τόσο μακρινή. Οι εγχώριοι φασίστες έδωσαν τα συγχαρητήριά τους στους Σέρβους εθνικιστές για το γεγονός ότι αντιστάθηκαν στην παρέλαση των «κουλτουριάρηδων». Τα ίδια φασιστοειδή στο παρελθόν εκδήλωσαν με ποικίλους τρόπους τις επιθετικές τους διαθέσεις απέναντι στο athens pride. Τα πρώτα χρόνια έκαναν κάποιες τοσοδούλικες πορείες μίσους, προσπαθώντας να προσεγγίσουν το parade, και στο τελευταίο pride το 2010 απείλησαν δημόσια ότι θα επιτεθούν. Βέβαια, όπως και στο Βελιγράδι έτσι και στο ελληνικό παράδειγμα, υπερασπιστές της εθνικής ηθικής και της οικογενειακής τάξης και ασφάλειας, δεν είναι μόνο οι φασίστες.

Αυτό το κείμενο δεν αποτελεί το χώρο όπου θα μιλήσουμε συνολικά για τα pride και την κριτική που έχει ασκηθεί γύρω από το θεσμικό, εμπορευματικό ή εθνικό χαρακτήρα των εκδηλώσεων που τα συνοδεύουν. Θα σταθούμε όμως στην περίπτωση των αντιδράσεων στο pride του Βελιγραδίου τον Οκτώβρη του 2010, καθώς αποτελούν μια εντυπωσιακή συμπύκνωση «επιθετικών σχηματισμών», ιερών και τελετουργικών: της πατρίδας, της θρησκείας και της οικογένειας. Κοινωνικές κατασκευές που έχουν γίνει εξαιρετικά στέρεες, που αποτελούν φαινομενικά ουδέτερα, «φυσικά» και άρα «αθώα» κομμάτια της ζωής. Αυτόνομες κατηγορίες που όμως αλληλοκαλύπτονται και διαπλέκονται μεταξύ τους.

Από το σπίτι μας μέχρι το σχολείο και το πανεπιστήμιο, από τους δρόμους της πόλης μέχρι τα γήπεδα, από το στρατό μέχρι τις τηλεοράσεις, ερχόμαστε αντιμέτωπες/οι με την επιθετική ετεροκανονικότητα που εξορίζει στη σφαίρα του μη ορατού και μη κανονικού ό,τι δε χωράει εντός της. Το κυρίαρχο αυτό κανονιστικό πρότυπο μοιράζει και αφαιρεί προνόμια χρησιμοποιώντας κάθε μέσο: από τη διαρκή προπαγάνδα μέχρι τις ωμές, πραγματικές επιθέσεις σε αυτούς και αυτές που ενσαρκώνουν την απειλή. Στο οικογενειακό περιβάλλον παραδίδονται τα πρώτα μαθήματα straight acting –για αγόρια και κορίτσια– και εμπεδώνεται η πεποίθηση πως το σώμα και οι εκφράσεις πρέπει να αντιστοιχούν στα δύο κυρίαρχα δίπολα: αρρενωποί άντρες-θηλυκές γυναίκες, που κάποτε θα συναντηθούν και θα τεκνοποιήσουν, σύμφωνα με τις κοινωνικές και οικονομικές επιταγές. Αυτά τα μαθήματα, αποτελούν συχνά και την πρώτη έμφυλη βία που δεχόμαστε τόσο από την οικογένεια όσο και από το σχολείο. Γονείς, δάσκαλοι και συμμαθητές κανονικοποιούν τις επιθυμίες και θεσμοθετούν την ετεροκανονικότητα ώστε να μην αφήσουν κανένα περιθώριο στην παρέκκλιση. Η μη συμβατή έκφραση διαρκώς καταστέλλεται ή στην καλύτερη περίπτωση αφομοιώνεται μέσω της ειρωνείας και της χλεύης.

Υπό αυτό το πρίσμα, τα γεγονότα του Βελιγραδίου δεν αποτελούν μόνο μια σφυγμομέτρηση για το συντηρητισμό και την ομοφοβία. Αποτελούν κάθ’ εαυτά –εκεί στο δρόμο– ένα ακόμη μάθημα, μια διδαχή από φίλο σε φίλο, από μεγαλύτερο σε μικρότερο. Και ακόμα μια απόδειξη, αρρενωπότητας, τόλμης, θάρρους, δύναμης.

Πυρηνική οικογένεια: θεσμοθετημένη, αυτόνομη κοινωνική μονάδα αναπαραγωγής που αποτελείται από δύο τουλάχιστον ενήλικα άτομα, ετερόφυλα και μη συγγενικά εξ αίματος, που έχουν συζευχθεί, καθώς και τα παιδιά τους.

Αυτός ο τύπος οικογένειας επικράτησε στην Ελλάδα στα μέσα του 20ου αιώνα. Οι βασικές λειτουργίες αυτών των ομάδων-πυρήνων είναι η παροχή ικανοποίησης και ελέγχου των αναγκών –συμπεριλαμβανομένων και των σεξουαλικών– καθώς και η διατήρηση μιας κοινωνικοπολιτιστικής κατάστασης για την ανατροφή και την ομαλή κοινωνικοποίηση των παιδιών. Η πυρηνική οικογένεια εγκατέστησε τον ετεροκανονικό άντρα στη θέση του Ηνίοχου –σκληρού και καρπερού που αντέχει στους ανταγωνισμούς και τις κακουχίες– και μετέτρεψε τη γυναίκα σε ιδιοκτησία του. Η επικράτηση αυτού του μοντέλου στηρίχθηκε στην ποινικοποίηση και τιμωρία της μη αναπαραγωγικής σεξουαλικότητας –με συνηθέστερη τιμωρία την κοινωνική κατακραυγή– και βέβαια στη σχετική προπαγάνδα γύρω από τα δεινά που μπορεί να επιφέρει κάθε άλλη μορφή κοινωνικής οργάνωσης.

Σήμερα, η καριέρα και η ατομική ανέλιξη φαίνεται να έχουν κλονίσει λίγο τη σταθερότητα της οικογένειας. Η ανάγνωση όμως της πραγματικότητας και οι εμπειρίες που μοιραζόμαστε τείνουν να δείχνουν ότι στο τέλος της μοναχικής διαδρομής ή της ξέφρενης νιότης βρίσκεται η οικογένεια, η πλήρωση των συναισθημάτων. Το «οικογενειακό Όνομα», η «οικογενειακή Τιμή», το «οικογενειακό Χρέος» συνεχίζουν να αποτελούν τροχοπέδη στις επιθυμίες και οι ενοχές χρησιμοποιούνται ως αλάνθαστη μέθοδος για πειθάρχηση ή καλύτερα για εσωτερίκευση μιας βάναυσης αυτοπειθαρχίας («όχι για μένα, για τη φουκαριάρα τη μάνα μου…»)

Με έναν ανάλογο μηχανισμό, η θρησκεία χρησιμοποιεί την έννοια της αμαρτίας. Οι παπάδες δεν παραλείπουν να εκφράσουν τους συντηρητικούς παραλογισμούς τους με κάθε αφορμή, καλώντας τους χριστιανούς στην τάξη. Μέσα σε έναν βομβαρδισμό, λοιπόν, από όλα αυτά τα κηρύγματα, του παπά, του δάσκαλου, του γονέα, μέσα σε ένα νέφος ανασφάλειας και ενοχής, το άτομο πρέπει να επιστρατεύσει τεράστιες δυνάμεις για να μην εσωτερικεύσει «το λάθος» που φαίνεται να έχει διαπράξει. Και η δυσκολία είναι ακόμα μεγαλύτερη όταν στέκεται μόνο του μπροστά σε έναν ισχυρό, βέβαιο και πολυπληθή μηχανισμό. Πέρα από την Εκκλησία και τα όργανά της, χρόνια διδαχής και παράδοσης έχουν χαράξει στο σώμα μας πολύ βαθιές αυλακιές: οι χριστιανικοί μύθοι, η αβάσταχτη επανάληψη του σκοπού της ζωής, η τεκνοποίηση, η «πραγματική φύση» του ανθρώπου, το λάθος και το σωστό, καθώς και όσα θα κάνουν περήφανους τους γονείς και τους φίλους και θα επιφέρουν την αποδοχή από την κοινότητα. Η αναπαραγωγή –και η υποχρέωση που την ακολουθεί– αποτελεί και αυτή ένα από τα βασικά διατυπωμένα επιχειρήματα ενάντια στην ομοφυλοφιλία. Στο Βελιγράδι οι ιερές εικόνες, οι παπάδες και η ορθοδοξία σχημάτισαν βιβλικές στιγμές απείρου κάλους και αναγόρευσαν εαυτούς σε υπερασπιστές της εθνικής ακεραιότητας, αναδεικνύοντας το αδιάρρηκτο ζεύγος «γνήσιος Σέρβος-χριστιανός ορθόδοξος», με τον ίδιο και ιδιαίτερα γνώριμο σε εμάς τρόπο που «οι ορθόδοξοι χριστιανοί Έλληνες» γίνονται εμβληματικές φιγούρες μιας «αθάνατης φυλής Ελλήνων»3.

Το επιχείρημα της αναπαραγωγής, ως φυσικού προορισμού του ανθρώπου και ως ερμηνείας της σεξουαλικότητάς του, χρησιμοποιείται τόσο από την ορθόδοξη προπαγάνδα όσο και από την εθνική, που ονειρεύεται ένα δυνατό έθνος με ρωμαλέους άντρες να πολεμούν τον εχθρό στα σύνορα και δίπλα τους οι γυναίκες να πλέκουν κάλτσες και να γεννούν νέους στρατιώτες. Από το σημείο αυτό πηγάζει ένα επιχείρημα που ορίζει ως απειλή για τους πολίτες ενός έθνους άλλες σεξουαλικότητες και άλλους τύπους σχέσεων και αναδεικνύεται έτσι η σύνδεση της εθνικής ταυτότητας με τη χρησιμότητα της παραγωγής και προώθησης ενός ετεροκανονικού μοντέλου. «Στις πατριωτικές εξάρσεις εμφανίζεται μια συλλογική επιθυμία οικειοποίησης του έθνους για ευχαρίστηση, για την απόλαυση του συνανήκειν και της δυνατότητας δημόσιας παρουσίασης του εαυτού κάτω από μια αξιοσέβαστη στέγη»4. Πρόκειται για ένα χώρο που τον διαπερνούν σχέσεις αγάπης και στοργής –από την πατρίδα και για την πατρίδα–, σχέσεις που προσφέρουν προστασία και οικειότητα. Μία φαντασιακή κατασκευή του έθνους-κράτους ως κλειστού και ενιαίου όλου. Ένας χώρος που οριοθετεί ένα εντός και ένα εκτός και που λειτουργεί αντίστοιχα ως πηγή απόλαυσης και κυρώσεων. Οι ισχυρότεροι δεσμοί αυτών των σχέσεων είναι οι αδερφικές σχέσεις τιμής ανάμεσα στους ομοεθνείς άνδρες και ο αμοιβαίος σεβασμός για τις μανάδες και τις αδερφές τους. Για τις ετερόφυλες δηλαδή γυναίκες που ανταποκρίνονται στο ρόλο που τους έχει ανατεθεί: την επιτέλεση του φύλου τους και τις υποχρεώσεις που αυτή συνεπάγεται. Η «επιτακτική μητρότητα», που προπαγανδίστηκε εμμονικά τη δεκαετία του 80’ και κορυφώθηκε το ‘90, συνομιλεί με την «απεικόνιση του έθνους ως ανδρικής αδελφότητας»5. Η διαμόρφωση της εθνικής ταυτότητας –που μπήκε σε νέα φάση μετά το 1974– συνδέθηκε με μια ιδιαίτερη ανησυχία για την υπογεννητικότητα, η οποία αναγορεύτηκε μείζον εθνικό πρόβλημα. Την ίδια στιγμή που εμφανίζεται το, γνωστό και ως, «δημογραφικό», ασκείται μια εκτεταμένη προπαγάνδα φόβου για την εισροή μεταναστών από την Αλβανία και τη Βουλγαρία, αναθερμαίνεται επίσης το Μακεδονικό Ζήτημα και πληθαίνουν οι αναφορές στην αριθμητική υπεροχή του τούρκικου στρατού. Δηλαδή με λίγα λόγια, γεννήστε παιδιά να πάνε στο στρατό να πολεμήσουν για την πατρίδα, γεννήστε γιατί θα μας νικήσουν, γιατί το έθνος αιμορραγεί και το μέλλον είναι αβέβαιο.

Η ομοφυλοφιλία εντείνει σε αυτό το πλαίσιο την αβεβαιότητα. Όταν γίνεται ορατή και δημόσια, τότε γίνεται αντιληπτή από τα συντηρητικά κομμάτια ως θράσος, ως μόλυνση, ως βεβήλωση του straight δημόσιου χώρου. Προκαλείται ηθικός πανικός και πολιτισμική ανησυχία για την ακεραιότητα και την καθαρότητα του έθνους-κράτους. Αυτές οι εκφράσεις, οι «ανώμαλες», αυτά-που-κάνει-ο-καθένας-στο-κρεβάτι-του, αντιστοιχούν στο ιδιωτικό και εκεί έχουν απωθηθεί. Κι όταν αυτές οι εκφράσεις γίνονται ορατές, αυξάνεται το επίπεδο της βίας για να τις τιμωρήσει και να υπενθυμίσει που ανήκουν. «[…]όταν ο αντρικός ομοερωτισμός διαρρηγνύει τη δημόσια σφαίρα, συνιστά απειλή για το πρότυπο του εθνικού φαντασιακού»6.

«Πόση αμαρτία πρέπει να περιέχει αυτή η πόλη για να ‘χει τόσες εκκλησίες»7

Μπορεί το Βελιγράδι να είναι ένα ακραίο, θα μπορούσαμε να πούμε, παράδειγμα. Όμως και στη Θεσσαλονίκη, λίγο πιο μουλωχτά ίσως, η ομοφοβία δεν παύει να είναι παρούσα και κυρίαρχη. Όσο κι αν δημιουργείται μια μηντιακή εικόνα ότι η ομοφυλοφιλία προβάλλεται και είναι ορατή, δεν υπάρχει αυτή η αντιστοιχία με την πραγματικότητα. Ο δημόσιος χώρος είναι κατειλημμένος. Δε σταμάτησε ούτε στιγμή να είναι από άβολο μέχρι επικίνδυνο να εκφράζεται δημόσια, στο δρόμο, στο λεωφορείο, στις πλατείες, στα μαγαζιά, μια άλλη σεξουαλικότητα.

Η κουλτούρα της πόλης; Μάτσο λαϊκή, μάτσο καγκουρέ, με ιδιαίτερα συντηρητικό θρησκευτικό παρελθόν αλλά και παρόν. Και με μια πολύ περίεργη σχέση με τη μνήμη: Πριν τρεις δεκαετίες η πόλη είχε πλήθος σημείων (πάρκα, πλατείες, μαγαζιά) που αποτελούσαν σημεία συνάντησης για ένα σωρό σεξουαλικότητες, κάτι που σήμερα παραμένει άγνωστο. Τα λιγοστά δημόσια μέρη συνάντησης που απέμειναν, δέχονται συχνά επιθέσεις, ενώ συνεχίζει να θεωρείται πρόκληση το περίεργο περπάτημα, οι αγκαλιές και τα φιλιά.

Φυσιογνωμίες της πόλης που εκφράζουν δημόσια έναν συμπυκνωμένο συντηρητικό και σεξιστικό λόγο, έχουν διατυπώσει πρόσφατα: «Ο σεβασμιότατος αντιμετωπίζει το θέμα υπενθυμίζοντας ότι η Εκκλησία έχει ρυθμίσει τα θέματα αυτά και έχει επ’ αυτών διατυπώσει τις απαράβατες θέσεις της από αιώνων. […] Δε χρειάζεται να επαναλαμβάνει τις θέσεις του»8 τόνισαν από τη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης. Είχε κάνει στο παρελθόν λόγο για «Σόδομα και Γόμορρα» και για «θεσμοθετημένη αμαρτία» καθώς και ότι η ομοφυλοφιλία είναι «αναισχυντιά και ντροπή».

«Γκέι φίλους έχουμε όλοι μας. Αλίμονο, δεν κάνουμε αποκλεισμούς. Είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο, αλλά διαφωνώ ριζικά γιατί είμαι πιστός στις παραδόσεις, στις αρχές και στην ορθοδοξία. Αν ήμουν δήμαρχος, δε θα πάντρευα εγώ γκέι, όπως είμαι και κατά της παρέλασης των γκέι. […] Χάθηκαν οι ωραίες γυναίκες να παρελάσουν ως μαζορέτες;»9

Πλανάται μια ψευδαίσθηση στον αέρα: ότι όσο περνάει ο καιρός –έχουμε αισίως φτάσει στον 21ο αιώνα– βελτιώνεται με κάποιον περίεργο τρόπο, και το είδος «Άνθρωπος». Με την τεχνολογία την επιστήμη, τα φάρμακα… Γίνεται πιο ανοιχτόμυαλος, λιγότερο προκατειλημμένος, πιο «πολιτισμένος» με μια λέξη. Αποκρύπτεται ταυτόχρονα –και όχι κατά λάθος– ότι τόσο οι άνθρωποι όσο και η ιστορία τους δεν πορεύονται σε μια ευθεία πορεία προς τον παράδεισο, αφήνοντας πίσω ένα σκοτεινό παρελθόν, βηματίζοντας προς ένα φωτεινό μέλλον. Γιατί ούτε το παρελθόν ήταν σκοτεινό ούτε το μέλλον λάμπει. Η ιστορία είναι προϊόν ενδοκοινωνικών συγκρούσεων, αγώνων, δημιουργίας και καταστροφής. H κουλτούρα, οι συνήθειες, ο τρόπος αντίληψης, μεταβάλλονται καθώς μεταβάλλονται και οι κοινωνικές συνθήκες στις οποίες ζούμε και οι σχέσεις που διαμορφώνουμε και μας διαμορφώνουν. Προς το παρόν, στην πόλη που ζούμε, η ενδοοικογενειακή βία, οι βιασμοί, ο σεξισμός και η ομοφοβία συνεχίζουν να διαμορφώνουν ένα κομμάτι της καθημερινότητά μας. Και αυτό ακριβώς είναι το σημείο απ’ όπου εκκινούμε: η θέλησή μας να αλλάξουμε την καθημερινότητα σ’ αυτήν την αποπνικτική σκατούπολη.

«Από τη άλλη, αυτή η ρημάδα η πυρηνική οικογένεια είναι πάντα στο προσκήνιο, για κάποιον απροσδιόριστο λόγο δε χάνει την αίγλη της και τη δυνατότητα να εμφανίζεται στέρεα και συμπαγής, παρά τα πλήγματα που της καταφέρνω μέσα από την κριτική μου.. Και ομολογώ πως ζηλεύω.. Την αντοχή της. Θέλω αυτή την αντοχή και για τα «άλλα», τα δικά μου πράγματα…»10

Για αυτά τα άλλα, τα δικά μας πράγματα ήρθε η ώρα να μιλήσουμε κι εμείς. Για εκείνες κι εκείνους που τολμούν να επιχειρούν ή να οραματίζονται δομές αλληλεγγύης και συσχετισμούς πέρα από το καθιερωμένο οικογενειακό πρότυπο. Για συλλογικές και ατομικές επιλογές και αρνήσεις που δεν απολαμβάνουν κοινωνική νομιμότητα και αναγνώριση. Για την καταστροφή του καθεστώτος αστυνόμευσης που βρίσκεται γύρω μας και μέσα μας. Για την ισχυροποίηση της κριτικής προς το πατριαρχικό ετεροκανονικό μοντέλο. Για την αμφισβήτηση της φυσικής τάξης πραγμάτων –που έτσι ήταν, έτσι είναι και δεν αλλάζει.

Και σε αυτήν τη διαδρομή θα συγκρουστούμε με όποιον θέλει να υπερασπιστεί και να διατηρήσει μια πραγματικότητα που τρέφεται από τους διαχωρισμούς και τις καταπιέσεις.

Υποσημειώσεις

1. Η συνέλευση που λειτουργεί το Μωβ Καφενείο, ξεκίνησε πριν δύο χρόνια ως ομάδα αυτομόρφωσης για το φεμινισμό και πλέον υφίσταται ως ομάδα που ασχολείται με ζητήματα καταπίεσης και εξουσίας που προκύπτουν από τις έμφυλες σχέσεις μέσα στην πατριαρχική συνθήκη. Αναζητούμε αναλυτικά εργαλεία για την κατανόηση της ιστορίας και του παρόντος ώστε να προκαλέσουμε πλήγματα στην πατριαρχία, στον καπιταλισμό, στο γερασμένο αυτό κόσμο. Για επικοινωνία: autofemini@lists.espiv.net

2. Όπως και παρακάτω, τα αποσπάσματα προέρχονται από σχετικό άρθρό του BBC. Η μετάφραση δική μας. Lowen, Mark. (October, 2010). Scores arrested inBelgradeafter anti-gay riot. BBC News,Belgrade. Από την ηλεκτρονική διεύθυνση http:// http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11507253

3. «Σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις γίνεται επιστράτευση της θρησκείας στο επίπεδο του λόγου, για να τεθεί μια φυλετικοποιημένη εκδοχή της Ελλάδας. Οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί Έλληνες γίνονται έμβλημα μιας φυλής Ελλήνων. Παρατηρείται η σθεναρή εξάλειψη της θέσης του υποκειμένου “άθρησκος Έλληνας”, ενώ οι μη χριστιανοί παράγονται συχνά ως μη χριστιανοί και ως δαιμονοποιημένο υποκείμενο και “άλλο”-και όσο πιο κοντά στην Ελλάδα βρίσκονται τόσο περισσότερο δαιμονοποιούνται.» Χαλκιά, Αλεξάνδρα. (2005). Αναθεωρήσεις του έμφυλου έθνους: «δημογραφικά» διλήμματα, επιστήμη και λόγος, Η Παραγωγή του Κοινωνικού Σώματος, φεμινιστικό επιστημονικό περιοδικό Δίνη και εκδόσεις Κατάρτι.

4. Έκ-φυλες. (2008). Έθνος: ο τόπος των ανδρών και των μανάδων τους. Το κείμενο βρίσκεται στο ομώνυμο ιστολόγιο, στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://ek-fyles.blogspot.com/2008/07/blog-post_14.html

5. Χαλκιά, Αλεξάνδρα, (2005). ο.π.

6. ‘Εκ-φυλες. (2008). ο.π.

7. Μάνος Χατζιδάκις. Από τον πρόλογο που έγραψε ο ίδιος για το ένθετο του δίσκου του Τα Τραγούδια Της Αμαρτίας. Ένα μεγαλύτερο παράθεμα: «Μπαίνοντας στη Θεσσαλονίκη το ‘45, αργά το βράδυ της Μ. Πέμπτης είχε τελειώσει η λειτουργία και οι εκκλησίες άδειες, φωτισμένες, ηχούσαν πένθιμα. Περπατούσα μόνος και θαμπωμένος –είπα από μέσα μου: “Θεέ μου, πόση αμαρτία πρέπει να περιέχει αυτή η πόλη για να ‘χει τόσες εκκλησίες;”» Χατζιδάκις Μάνος. (1996).Τα Τραγούδια της Αμαρτίας. ΣΕΙΡΙΟΣ SMH 96002.2

8. Απόσπασμα από δήλωση του γραφείου του Μητροπολίτη Άνθιμου στο Star.gr. Παρατίθεται στη διεύθυνση www.star.gr/ politics/79666/ «Συμμαχία»_Άνθιμου-Ψωμιάδη_κατά_Μπου-

τάρη_για_τους_gay_γάμους!.htm

9. Δήλωση του Περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας Π. Ψωμιάδη. Από άρθρο της εφημερίδας «Αγγελιοφόρος» στη διεύθυνση http://www.agelioforos.gr/default.asp?pid=7&ct=10&artid=79554

10. Με Οικογένεια. qvzine #1. (2005)

 

Written by factoryfanet

Ιουνίου 14, 2011 at 12:00 μμ

Αναρτήθηκε στις 02 τεύχος, φύλο

Η σιωπή όταν σπάει κάνει θόρυβο

leave a comment »

του μωβ καφενείο

Τέσσερα χρόνια μετά τον βιασμό της ανήλικης μαθήτριας στην Αμάρυνθο, ήρθε η δικαστική απόφαση του μικτού ορκωτού δικαστηρίου Χαλκίδας, να επικυρώσει αυτό που όλη η κοινωνία αναπαράγει συστηματικά και αδιάκοπα. Να επικυρώσει δηλαδή, την εξουσία των ανδρών επί των γυναικών, φρικτό εργαλείο της οποίας αποτελεί ο βιασμός. Η αθώωση των βιαστών συντηρεί και ισχυροποιεί αυτήν ακριβώς την πατριαρχική εξουσία.

Οκτώβριος 2006, Εύβοια, Αμάρυνθος. Η 16χρονη μαθήτρια βιάζεται από τέσσερις συμμαθητές της στις τουαλέτες του υπό κατάληψη σχολείου τους. Η κοπέλα κατάγεται από τη Βουλγαρία ενώ οι βιαστές της είναι γνήσια τέκνα της επαρχιακής κωμόπολης, και μάλιστα ο ένας είναι γιος καθηγητή του συγκεκριμένου λυκείου και ένας άλλος γιος αστυνομικού της περιοχής. Η κοπέλα καταγγέλλει το γεγονός στις αρχές και υποδεικνύει τα πρόσωπα που ενεπλάκησαν, στα οποία εκτός από τους τέσσερις συγκαταλέγονται και τρεις κοπέλες, επίσης μαθήτριες, που βιντεοσκοπούσαν ό,τι εκτυλισσόταν. Το ζήτημα παίρνει διαστάσεις και αναπαράγεται ποικιλοτρόπως από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Φορείς, συλλογικότητες και άτομα παίρνουν θέση δημόσια για το γεγονός, ενώ λίγο διάστημα μετά (τον Νοέμβριο) γίνονται δύο πορείες στην Αμάρυνθο, μια οργανωμένη από φεμινίστριες και μια που καλούνταν από αναρχικούς. Η τοπική κοινωνία σοκάρεται και μέσα σε μια σειρά απονενοημένων κινήσεων ο σύλλογος διδασκόντων του λυκείου αποφασίζει την πενθήμερη αποβολή τόσο των βιαστών όσο και της ίδιας της μαθήτριας. Το κλίμα που επικρατεί αναγκάζει τη μαθήτρια να εγκαταλείψει την Αμάρυνθο, ενώ οι τέσσερις δράστες αφήνονται ελεύθεροι και με περιοριστικούς όρους έως ότου εκδικαστεί η υπόθεση.

Κάπως έτσι φτάνουμε στο σήμερα…

Μάρτιος 2010. Το τριμελές δικαστήριο ανηλίκων της Χαλκίδας έκρινε παμψηφεί αθώους και τους τέσσερις δράστες του βιασμού καθώς και τα τρία κορίτσια που βρίσκονταν μαζί τους και βιντεοσκοπούσαν όσα συνέβαιναν και οι οποίες κατηγορούνταν για συνέργεια. Το δικαστήριο αποφάνθηκε πως δεν επρόκειτο για βιασμό αλλά για ερωτική συνεύρεση. Η τοπική κοινωνία είχε ήδη αποφασίσει ότι ο βιασμός είναι δικαίωμά της και έτσι βρέθηκαν 40 μάρτυρες υπεράσπισης των βιαστών και ούτε ένας μάρτυρας υπεράσπισης της κοπέλας εκτός από τη μητέρα της. Επιπλέον οι μέχρι πρότινος κατηγορούμενοι κατέθεσαν μηνύσεις εναντίον της κοπέλας για ψευδορκία, ψευδή κατάθεση, ψευδή καταμήνυση, παραπλάνηση σε ψευδορκία και συκοφαντική δυσφήμιση.

Να λοιπόν ποια είναι η ελληνική πραγματικότητα.

Σε αυτόν τον κόσμο και ειδικότερα σε αυτό εδώ το μέρος του, ο βιασμός είναι για άλλη μια φορά ένδειξη ανδρισμού. Από την θλιβερή ελληνική επαρχία με τα κωλόμπαρα και τις επιγραφές «Προσεχώς 40 Βουλγάρες», ως τις μητροπόλεις με τους οίκους ανοχής, γεμάτους από υποτιμημένα γυναικεία σώματα, ως επί το πλείστον μεταναστριών. Από τα σύνορα που αποτελούν τόπο διέλευσης και μεταφοράς γυναικείων σωμάτων εν είδει εμπορεύματος, ως τη σεπτή ελληνική οικογένεια και τη βία που ασκείται εις βάρος των γυναικών εντός της, αναδύεται και εγκαθίσταται διαρκώς και πάντα η πατριαρχική εξουσία. Είναι αυτή ακριβώς η ελληνική κοινωνία που φέρει και συντηρεί, με την επανάληψη συγκεκριμένων πρακτικών όπως ο βιασμός, πατριαρχικές, σεξιστικές και ρατσιστικές αντιλήψεις.

Τίποτα δε μας ξάφνιασε λοιπόν στην περίπτωση του βιασμού της κοπέλας στην Αμάρυνθο. Πόσο μάλλον από τη στιγμή που η ίδια φέρει ταυτότητες που την υποβάλουν σε πολλαπλές καταπιέσεις. Είναι γυναίκα, μετανάστρια, ανήλικη, εργαζόμενη και ζει μόνο με τη μητέρα της (γεγονός που την κάνει να φαντάζει τρωτή σύμφωνα με τις κυρίαρχες αντιλήψεις αφού δεν υπάρχει  πατέρας – προστάτης, ακόμα κι αν αυτός ήταν μετανάστης). Από την άλλη οι βιαστές της δεν είναι απλώς Έλληνες, αλλά είναι ο «ανθός» της τοπικής κοινωνίας, ενώ τα κορίτσια που συμμετέχουν αποτελούν θετικό παράδειγμα θηλυκότητας (φέρουν βέβαια την παθητικότητα σα σώματα, αλλά είναι αδελφές, μέλλουσες σύζυγοι και μάνες). Η 16χρονη Βουλγάρα ήταν  «η άλλη» , όπως γενικά οι γυναίκες  είναι «ο άλλος» στην πατριαρχική κοινωνία, προσδιοριζόμενη με αρνητικούς όρους, με όρους έλλειψης. Έτσι μπορεί να γίνει καλύτερα κατανοητή και η αντίδραση της κοινότητας ως προς τον βιασμό. Γι’ αυτούς η επίθεση κατά των δραστών ήταν στην ουσία επίθεση ενάντια στην τοπική τους κοινωνία, ενάντια σε αυτούς τους ίδιους που κατασκευάζουν και τρέφουν συντηρητικές και σεξιστικές αντιλήψεις. Η ακραία, προκλητική και βίαιη αντίδραση της τοπικής κοινωνίας είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους το ζήτημα πήρε τέτοια έκταση και συγκέντρωσε πάνω του το ενδιαφέρον και τα φώτα της δημοσιότητας. Φυσικά και ο ίδιος ο χαρακτήρας του θέματος αποτέλεσε εξαιρετική ευκαιρία για τα μέσα να τραφούν και να θρέψουν με δόσεις κανιβαλισμού, πικάντικες λεπτομέρειες και πικρόχολη κριτική για τη νεολαία, το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας. Ο σημαντικότερος ωστόσο λόγος της έκτασης του γεγονότος είναι η ίδια η στάση της 16χρονης που κατήγγειλε τον βιασμό. Πράξη που απαιτεί φοβερό θάρρος, δύναμη και εξαιρετικά γερά νεύρα, ούτως ή άλλως σε μια περίπτωση βιασμού, πόσο μάλλον στη συγκεκριμένη στην οποία συμπυκνώνονται όλα τα στοιχεία που προαναφέρθηκαν και την κάνουν τόσο ιδιαίτερη.

Όταν μια γυναίκα αποφασίζει να μιλήσει και ταυτόχρονα δεν μπορεί ή δεν θέλει να περάσει στην αυτοδικία, καταφεύγει στη δικαιοσύνη. Όχι επειδή έχει κάποιο νόημα ή αξίζει τον κόπο να εμπιστεύεται κανείς τους θεσμούς, αλλά επειδή υπάρχει  η επιθυμία ο βιαστής να τιμωρηθεί, αν όχι από τα δικά της χέρια, τότε με όποιο άλλο μέσο μπορεί να διαθέτει. Οι θεσμοί είναι το εναπομείναν μέσο. Η αθώωση των βιαστών μπορεί να μη μας ξαφνιάζει όμως μας εξοργίζει. Πολύ περισσότερο δε, μας εξοργίζει η εκ των υστέρων μήνυση εις βάρος της κοπέλας, που αποτελεί γελοία επίθεση αυτών που προσπαθούν απεγνωσμένα να γίνουν από κατηγορούμενοι κατήγοροι Αυτή η αθωωτική απόφαση και αυτή η συντεταγμένη επίθεση αποτελούν έναν νέο κύκλο βίας, βίας ενάντια στο αυτονόητο δικαίωμα της αυτοδιάθεσης των σωμάτων μας.

Ο βιασμός και η απειλή του, αποτελούν την πιο ωμή μέθοδο επιβολής και συντήρησης της ανδρικής κυριαρχίας. Μιας κυριαρχίας που βασίζεται στη δύναμη, την εξουσία και την κατοχή και η οποία νοείται και αναπαράγεται κοινωνικά σα φυσικό δικαίωμα. Αυτή η βίαιη επιβολή εξουσίας αποκαλύπτει τη λογική που βρίσκεται πίσω της, σύμφωνα  με την οποία οι γυναίκες αποτελούν ένα είδος ιδιωτικής περιουσίας, που κατοχυρώνεται με τον καταναγκασμό. Ο σεξουαλικός καταναγκασμός, η πραγματικότητα και η αναγκαιότητά του εξελίσσονται στην ιστορία  και αποτελούν γνωρίσματα και του δικού μας κοινωνικού, πολιτικού και οικονομικού συστήματος. Ο βιασμός είναι ένα τίμημα που πρέπει να πληρώνουμε για τη διατήρηση αυτού του πατριαρχικού συστήματος, είναι ένα εργαλείο τρόμου. Αυτού τους είδους όμως η τρομοκρατία αποσιωπάται συστηματικά και μεθοδευμένα από πάντα, ενώ ο κυρίαρχος λόγος είναι αυτός που ορίζει σε τι συνίσταται η τρομοκρατία (κυρίως επιτιθέμενος στα δραστήρια πολιτικά κομμάτια ή στα πιο αδύναμα) παραλείποντας πάντα να αναφερθεί στον τρόμο της σεξουαλικοποιημένης βίας. Ο φόβος της βίας και η βία καθαυτή διαμορφώνουν συμπεριφορές, εγκαθιδρύουν και ανανεώνουν τη γυναικεία εξάρτηση από τους άντρες σε συνθήκες καταναγκασμού και σιωπής. Ο βιασμός αποτελεί την πιο καλλιεργημένη κοινωνικά αντρική φαντασίωση, η οποία συνήθως συνοδεύεται από την υποκριτική παραδοχή της κρυφής επιθυμίας των γυναικών να βιαστούν. Αυτός ο μύθος περί κρυφής επιθυμίας, όχι μόνο αποτελεί μια εξαιρετική δικαιολογία, αλλά ταυτόχρονα κατασκευάζει τη γυναικεία σεξουαλικότητα με βάση τους όρους της αντρικής επιθυμίας. Το γυναικείο σώμα πραγμοποιείται, γίνεται αντιληπτό ως παθητικό, ως κάτι που δεν μπορεί να ικανοποιηθεί το ίδιο αλλά μόνο να ικανοποιήσει κάποιο άλλο. Η σεξουαλικοποιημένη βία είναι έκφραση αυτής της αντίληψης και στο πεδίο της περιέχει την ταπείνωση και τον εξευτελισμό. Ας τελειώνουμε με τις αυταπάτες ότι ο βιασμός είναι ένα σεξουαλικό έγκλημα, είναι έγκλημα ενάντια στην υπόσταση των γυναικών, ενάντια στην ίδια τους την ύπαρξη. Ας τελειώνουμε επίσης με την αντίληψη ότι πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά. Πρόκειται για καθημερινή, ωμή βία, η οποία δεν ασκείται από μια ειδική κατηγορία αντρών, ασκείται απλά από άντρες, από συζύγους, πατέρες και αδελφούς. Τέτοιες πράξεις αποτελούν μια κατάφαση στην αντρική ταυτότητα, που δομείται, μέσα στο διπολικό σύστημα των φύλων, πάνω στην επιβολή επί του γυναικείου σώματος. Δηλαδή κάθε «κατά φύσιν» άντρας γίνεται τόσο περισσότερο άντρας όσο συναινεί και αναπαράγει αυτό το πρότυπο.(Αυτή η κίνηση όμως δεν είναι ούτε φυσική, ούτε αναπόφευκτη, αλλά ούτε και καθολική, αλλιώς η κοινωνική απελευθέρωση δεν θα ήταν δυνατή).

Υπάρχει ωστόσο και το κομμάτι της βίας που ασκείται από τους ίδιους τους θεσμούς της πατριαρχικής κοινωνίας, λειτουργεί σα συνέχεια της σεξουαλικοποιημένης βίας και γίνεται εμφανές όταν μια γυναίκα καταγγέλλει το βιασμό της. Το τρίπτυχο μπάτσοι- ιατροδικαστές- δικαστές εκφράζει και αναπαράγει όλες τις καθιερωμένες έμφυλες αντιλήψεις και υποβάλλει τις γυναίκες σε επώδυνες και εξευτελιστικές διαδικασίες, αντιμετωπίζοντας τες ως υπόλογες και υπεύθυνες για ό,τι τους συνέβη. Φαίνεται να μην είναι και τόσο τυχαίο το γεγονός ότι οι γυναίκες συχνά δεν καταγγέλλουν το βιασμό τους. Όταν υποχρεώνεσαι να υποστείς ταπεινωτικές ανακρίσεις, σωματικούς ελέγχους και προσβλητικά υπονοούμενα ή ακόμα χειρότερα όταν αθωώνεται ο βιαστής σου και βρίσκεσαι να κατηγορείσαι εσύ, είναι ξεκάθαρο ότι θα χρειαστεί να έρθεις αντιμέτωπη με όλο τον μηχανισμό αυτού του σάπιου πατριαρχικού συστήματος. Όταν ξέρεις ότι οι μπάτσοι είναι υπεύθυνοι για το 10% των συζυγοκτονιών που σημειώνονται στην Ελλάδα, ότι εμπλέκονται σε κυκλώματα μαστροπείας και σε βιασμούς αλλοδαπών, όταν εξετάζεσαι κυρίως από άντρες ιατροδικαστές, που όπως στην περίπτωση της Αμαρύνθου, διαπιστώνουν μώλωπες στη γεννητική περιοχή, ωστόσο δε διαπιστώνουν ενδείξεις βιασμού, ξέρεις ότι δεν μπορείς να περιμένεις και πολλά. Όταν στη δίκη πρέπει να αποδείξεις ότι δεν προκάλεσες εσύ τον βιασμό σου, πρέπει να αποδείξεις δηλαδή όχι μόνο ότι ο άλλος είναι ένοχος, αλλά και ότι εσύ σε καμία περίπτωση δεν προκάλεσες (γιατί ο βιασμός είναι το μόνο έγκλημα για το οποίο η απόδειξη ενοχής του δράστη στηρίζεται στην απόδειξη «αθωότητας» του θύματος) γίνεται σαφές ότι έχεις εμπλακεί σε μια εχθρική διαδικασία. Έχεις εμπλακεί γιατί επιθυμείς το αυτονόητο, την τιμωρία. Αν σε όλο αυτό το μοντέλο προσθέσουμε και την οικογένεια που με τη σειρά της, αν όχι αυτή πρώτη και καλύτερη, αναπαράγει σεξιστικές αντιλήψεις και σπεύδει να διαφυλάξει την τιμή της, διατηρώντας το σκοτάδι και τη σιωπή έχουμε μπροστά μας ένα εκρηκτικό μείγμα. Ένα μείγμα που μας γεμίζει οργή.

Βιασμός είναι ο προσδιορισμός της σεξουαλικότητάς μας σε σχέση με την ανδρική επιθυμία, η αντιμετώπιση μας στον δρόμο και στη δουλειά, η εργαλειακή αντίληψη των σωμάτων μας. Η Αμάρυνθος υπό συνθήκες μπορεί να ξανασυμβεί. Για την αναγνώριση της γυναικείας σεξουαλικότητας, για τον αφανισμό της πατριαρχίας. Κάτω τα χέρια από τα σώματά μας!

Μωβ Καφενείο

Η συνέλευση που λειτουργεί το μώβ καφενείο, ξεκίνησε πριν 2 χρόνια ως ομάδα αυτομόρφωσης για το φεμινισμό και πλέον υφίσταται ως ομάδα που ασχολείται με ζητήματα καταπίεσης και εξουσίας, που προκύπτουν από τις έμφυλες σχέσεις μέσα στην πατριαρχική συνθήκη. Όλο αυτό το διάστημα ψάχνουμε μέσα από τα κείμενα που διαβάζουμε, αναλυτικά εργαλεία για την κατανόηση της ιστορίας και του παρόντος, έτσι ώστε να προκαλέσουμε πλήγματα στην πατριαρχία, στον καπιταλισμό, στο γερασμένο αυτόν κόσμο. Τόπος συνάντησης, γνωριμίας και συλλογικής αυτομόρφωσης, είναι το μώβ καφενείο, κάθε Τετάρτη στις 8:00, στη Φάμπρικα Υφανέτ και ο διαδικτυακός τόπος συνάντησης είναι: autοfemini@lists.espiv.net

Written by factoryfanet

Ιουλίου 3, 2010 at 3:44 μμ

Αναρτήθηκε στις 01 τεύχος, φύλο